Cuốn sách Phương Pháp Học Tập Feynman, phương pháp giúp biến kiến thức phức tạp thành điều dễ hiểu, hỗ trợ học sâu và ghi nhớ lâu từ nhà vật lý học vĩ đại Richard Feynman. Khi nhắc đến Feynman, mọi người vẫn thường nhớ đến cách ông có thể giải thích một kiến thức vật lý hàn lâm khiến một đứa trẻ 7 tuổi cũng hiểu được.

Có bao giờ bạn ngồi trước một cuốn sách hàng giờ, gạch chân rất nhiều câu, ghi chép kín vài trang giấy nhưng đến lúc cần giải thích lại thì đầu óc gần như trống rỗng? Đây là tình trạng khá phổ biến khi chúng ta quen với việc tiếp nhận kiến thức một cách thụ động. Câu hỏi đáng suy ngẫm là: nếu muốn nhớ lâu, liệu mình có cần học nhiều hơn, hay chỉ cần thay đổi cách mình học?

Trong bài review sách Phương Pháp Học Tập Feynman sẽ tập trung vào chính câu hỏi đó. Cuốn sách Phương pháp học tập Feynman – 5 Bước Giúp Bạn Học Nhanh, Nhớ Lâu, Tiến Bộ Vượt Bậc của tác giả Âm Hồng Tín và Lý Vĩ, được xuất bản bởi YMATE, sẽ giúp người đọc tìm hiểu một cách tiếp cận khác, thay vì cố nhồi thật nhiều thông tin, hãy kiểm tra xem mình có thể hiểu và diễn đạt kiến thức bằng ngôn ngữ của chính mình.

Giới thiệu chung về sách Phương pháp học tập Feynman

Review Phương pháp học tập Feynman: 5 bước trở thành chuyên gia học thuật

Giới thiệu chung về sách Phương pháp học tập Feynman

Khi cầm trên tay cuốn sách, điều bạn đọc chú ý ngay có lẽ là tên sách với lời hứa khá trực diện: học nhanh hơn, ghi nhớ tốt hơn và tiến bộ trong quá trình học. Nội dung sách xoay quanh phương pháp học tập hiệu quả của nhà vật lý Richard Feynman. Thông qua cuốn sách này, độc giả xây dựng thói quen chủ động xử lý kiến thức thay vì chỉ đọc và học vẹt. Cách diễn đạt đơn giản, dễ hiểu cũng phần nào giúp phần lớn độc giả dễ dàng cảm được phương pháp học tập mà tác giả Âm Hồng Tín và Lý Vĩ đề cập xuyên suốt tác phẩm.

Về Richard Feynman, ông là một trong những nhà vật lý nổi tiếng và từng được trao Nobel Vật lý năm 1965. Điều đáng chú ý ở phương pháp mang tên ông không nằm ở việc biến một kiến thức phức tạp thành vài câu đơn giản, mà ở quá trình tự buộc mình phải giải thích kiến thức một cách rõ ràng. Khi không thể diễn đạt một vấn đề bằng lời của bạn, đó có thể là dấu hiệu cho thấy phần kiến thức ấy vẫn còn những khoảng trống mà bạn chưa thực sự hiểu.

Phương pháp học tập Feynman hoạt động như thế nào?

Mở đầu cuốn sách Phương pháp học tập Feynman, độc giả dễ dàng tạo được sự kết nối với các chương làm rõ câu hỏi: Tại sao chúng ta nên học chủ động? và tại sao nên tập trung vào mục tiêu học tập? Qua đó, tác giả còn giúp người đọc lên kế hoạch mục tiêu học tập thông qua một vài phương pháp cụ thể như SMART hoặc các tiêu chí đánh giá mức độ hợp lý của mục tiêu học tập.

Tiếp đến, cuốn sách dẫn nhập vào phương pháp học tập Feynman thông qua việc lựa chọn một chủ đề cụ thể mà người học muốn nắm vững. Thay vì đọc lan man hàng chục trang, người học cần xác định rõ khái niệm cần học, sau đó tìm tài liệu và xây dựng nền tảng cần thiết. Đây là bước quan trọng vì nếu chưa hiểu vấn đề mà đã cố giải thích thì kết quả rất dễ trở thành việc thay thế thuật ngữ này bằng một thuật ngữ khác.

Trong giai đoạn nghiên cứu thông tin, tác giả gợi ý người học cần kiểm chứng tính xác thực của thông tin ít nhất 3 nguồn tài liệu uy tín. Sau đó, người học có thể hệ thống hoá nội dung thông qua mindmap (sơ đồ thông minh) để dễ dàng nắm được các luận điểm chính và các ý phụ. Từ việc hệ thống thông tin, bước quan trọng tiếp theo là biến nội dung trên giấy thành bài thuyết trình. Bạn đọc có thể tập tự chia sẻ kiến thức hoặc chia sẻ thông tin đã học cho một người khác. Cuối cùng, người học xem xét các vấn đề chưa được chia sẻ rõ ràng để nghiên cứu lại thông tin.

Sau khi nghiên cứu, mình thử đóng vai người đang giảng lại kiến thức cho một người hoàn toàn chưa biết gì. Lúc này, thay vì đọc lại định nghĩa có sẵn, mình dùng vốn từ của bản thân, tìm ví dụ gần gũi và diễn đạt theo cách tự nhiên nhất. Đối với mình, kỹ thuật học tập của Feynman không đơn thuần là một mẹo ghi nhớ, mà còn là một bài kiểm tra xem kiến thức đã thực sự trở thành hiểu biết của mình.

Điểm thú vị nhất xuất hiện khi mình bị “bí” trong lúc giải thích. Có thể mình nhớ được tên gọi, công thức hoặc định nghĩa, nhưng lại không biết tại sao nó hoạt động như vậy và không thể đưa ra một ví dụ rõ ràng. Chính khoảnh khắc đó giúp mình nhận ra lỗ hổng kiến thức và quay trở lại tìm kiếm thêm tài liệu, bổ sung phần còn thiếu rồi tiếp tục giải thích cho đến khi vấn đề trở nên sáng rõ hơn.

Vì sao học để hiểu quan trọng hơn học thuộc?

Thông thường, mọi người nghĩ rằng nhớ được càng nhiều thì càng chứng tỏ mình học tốt, nhưng cách tiếp cận này có một điểm yếu: kiến thức có thể quên rất nhanh nếu không được hiểu và sử dụng. Một người có thể đọc thuộc một định nghĩa nhưng vẫn lúng túng khi gặp một tình huống thực tế cần vận dụng khái niệm đó. Vì vậy, học để hiểu giúp thay đổi điều này bởi người học phải tự xây dựng mối liên hệ giữa thông tin mới với những gì mình đã biết.

Đây cũng là lý do cuốn sách có thể hữu ích với những người thường xuyên than rằng mình học nhanh nhớ lâu nhưng chỉ nhớ trong vài ngày nhưng sau đó lại quên gần hết. Khi tự diễn đạt, mình không còn chỉ nhận diện thông tin mà phải tổ chức lại kiến thức trong đầu, lựa chọn từ ngữ, tìm ví dụ và xác định mối quan hệ giữa các ý. Quá trình đó khiến việc học trở nên chủ động hơn và tạo điều kiện để kiến thức được sử dụng thay vì chỉ nằm trên trang giấy.

Ứng dụng phương pháp học tập Feynman vào đời sống

Review Phương pháp học tập Feynman: 5 bước trở thành chuyên gia học thuật
Ứng dụng phương pháp học tập Feynman vào đời sống

Với học sinh, sinh viên có thể sử dụng cách học này sau mỗi chương sách hoặc một chủ đề quan trọng. Chẳng hạn, sau khi học xong một khái niệm kinh tế, thay vì đọc lại phần ghi chú, hãy thử giải thích nó như đang nói chuyện với một người bạn chưa từng học kinh tế. Nếu càng giải thích càng phát hiện nhiều chỗ mơ hồ, đó chính là những phần cần quay lại nghiên cứu.

Với người đi làm, phương pháp học tập Feynman đặc biệt hữu ích khi phải tiếp thu kiến thức chuyên môn hoặc chuẩn bị một bài thuyết trình. Độc giả có thể đọc tài liệu, đóng tài liệu lại rồi thử trình bày nội dung bằng ngôn ngữ đơn giản nhất có thể. Cách làm này vừa rèn kỹ năng tự học, vừa cải thiện kỹ năng diễn đạt, bởi muốn nói rõ cho người khác hiểu thì trước hết mình phải hiểu điều mình đang nói.

Đối với người làm nội dung, đây còn là một cách kiểm tra kiến thức đầu vào trước khi bắt tay vào viết. Sau khi nghiên cứu một chủ đề, mình có thể tự giải thích nó bằng vài đoạn văn mà không nhìn nguồn, sau đó đối chiếu lại để phát hiện những điểm thiếu chính xác. Khi đã hiểu bản chất, việc chuyển kiến thức thành một bài viết có giọng văn riêng cũng tự nhiên hơn, thay vì phụ thuộc vào cách diễn đạt của tài liệu tham khảo.

Điểm cộng từ cuốn sách phương pháp học tập Feynman

Điểm mình đánh giá cao nhất mình muốn đề cập trong bài review sách Phương pháp học tập Feynman là tính thực hành của phương pháp này. Người học không cần phải sở hữu một trí nhớ đặc biệt hay dành hàng giờ để tạo ra những hệ thống ghi chú phức tạp. Điều quan trọng nhất là bạn phải thật sự ngồi xuống, tự hỏi bản thân đã hiểu đến đâu và dám đối diện với những phần mình chưa hiểu.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần học tập chủ động. Thay vì coi người học là người tiếp nhận kiến thức, phương pháp biến họ thành người xử lý, kiểm tra và tái tạo kiến thức. Người học cũng có thể kết hợp phương pháp học tập Feynman với các phương pháp học tập khác như Cornell, Outline để xây dựng một quy trình học phù hợp với từng môn và từng mục tiêu.

Điểm cần cân nhắc

Dù có nhiều ưu điểm, mình không nghĩ phương pháp học tập Feynman là một “công thức thần kỳ” có thể giải quyết mọi vấn đề học tập. Một số lĩnh vực vẫn đòi hỏi ghi nhớ dữ kiện, luyện tập thao tác hoặc thực hành trong thời gian dài, nên việc giải thích bằng lời chỉ là một phần của quá trình. Hơn nữa, để giải thích một vấn đề thật đơn giản đôi khi lại cần rất nhiều thời gian nghiên cứu phía sau.

Một điểm khác cần phân biệt là “đơn giản hóa” không đồng nghĩa với “cắt bỏ những phần khó”. Nếu mình chưa hiểu bản chất mà cố biến mọi thứ thành những câu dễ nhớ, kết quả có thể là một phiên bản kiến thức sai hoặc thiếu. Vì vậy, cách học thông minh không phải học ít nhất có thể, mà là biết lúc nào cần đọc sâu, lúc nào cần tự kiểm tra và lúc nào cần quay lại bổ sung nền tảng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Nếu bạn là học sinh, sinh viên đang gặp tình trạng học nhiều nhưng nhanh quên, đây có thể là một tài liệu đáng thử. Người tự học ngoại ngữ, người đi làm cần liên tục cập nhật chuyên môn hay người thường xuyên phải thuyết trình cũng có thể tìm thấy cách ứng dụng phù hợp. Đặc biệt, những ai muốn chuyển từ học thuộc lòng sang học tập chủ động sẽ dễ nhận ra giá trị của phương pháp này.

Sau cùng, Phương pháp học tập Feynman giúp bạn nhìn nhận vấn đề không phải bạn chưa học đủ, mà là bạn chưa từng thật sự kiểm tra xem bản thân đã hiểu hay chưa. Một trang sách được đọc xong chưa có nghĩa là kiến thức đã thuộc về mình; chỉ khi có thể tự diễn đạt, giải thích và vận dụng, mình mới thực sự biến thông tin thành hiểu biết.

Hy vọng thông qua bài Review sách Phương pháp học tập Feynman này, bạn đọc có thể đã biết thêm về một phương pháp học tập hiểu quả.